اختلال وسواسي ـ جبري(Obsessive compulsive disorder)


• نگاه اجمالي

شخصيت‌هاي وسواسي- جبري به عنوان ماشينهاي زنده توصيف شده‌اند. ويژگي آنها پافشاري روي انجام درست کارها ، سرسختي ، انعطاف پذيري ، کمال گرايي افراطي ، تمرکز بر روي جزئيات و بي‌تصميمي و ترديد است. فکر و ذهن اين بيماران را مقررات ، نظم ، دقت در نظافت ، تمرکز بر روي جزئيات پر کرده است. آنها چنان در جزئيات موضوع غرق مي‌شوند که اصل ماجرا را فراموش مي‌کنند. 
براي اين بيماران کنترل رفتار و محيط خود بسيار مهم است و بنابراين هر چيزي که برنامه‌ريزي معمول آنها را تهديد يا به خطر اندازد اظطراب شديد را در آنان بوجود مي‌آورد، در نتيجه براي رفع اين اضطراب آداب ، رفتارها و برنامه‌هاي وسواسي بيشتر به زندگي خود و ديگران وابسته به او (مثل همسر و فرزندان) تحميل مي‌کنند. شوخي براي اين بيماران معني ندارد و غالبا رفتار و خلقشان بسيار جدي و رسمي است، بدين ترتيب وقتي وارد زندگي خانوادگي آنها مي‌شويد احساس مي‌کند در يک پادگان نظامي هستيد که کوچکترين خطا شديدترين برخورد را در پي دارد. 

• يک مثال

آقاي جوادي از دوستش آقاي احمدي دعوت کرده بود که او را در بازديد از خانه‌اي که قصد خريدش را دارد همراه کرده و با ارائه نظرش او را در انتخاب و خريد خانه کمک کند. وقتي که به ساختمان مورد نظر رسيدند آقاي احمدي از همان دم‌در مثل يک کارشناس عمران بررسي خانه را شروع کرد. او ابتدا دستگيره در ورودي ، سپس پله‌ها و بعد نرده‌ها و بعد...را بررسي کرد. و در مقابل هيچ توجهي به حرف‌هاي آقاي جوادي که از او مي‌خواست وقتتش را سر جزئيات کم اهميت تلف نکند، نمي‌کرد.

او حدود 3 ساعت خانه را از اول تا پشت بام بررسي کرد و در آخر وقتي آقاي جوادي از او پرسيد: نظرت در مورد خانه چيست؟ گفت: حقيقتش مطمئن نيستم که خانه خوبي است يا نه؟

• ملاکهاي تشخيص اختلال شخصيت وسواسي - جبري

الگوي مستمر اشتغال ذهني به نظم و ترتيب ، کمال طلبي ، کنترل رواني و بين فردي به بهاي از دست دادن انعطاف پذيري ، صراحت و کارايي که در اوايل بزرگسالي شروع مي‌شود و در زمينه‌هاي گوناگون وجود دارد براي تشخيص وجود چهار (يا بيشتر) علامت از علائم زير ضروري است:

*اشتغال ذهني با جزئيات ، اصول ، فهرستها ، ترتيب ، سازمان يا برنامه ، به گونه‌اي که نکته اساسي فعاليت گم مي‌شود.

*کمال طلبي به حدي که در تکميل امور تداخل نمايد (مثلا بدليل اينکه معيارهاي بسيار محدود او قابل وصول نيست قادر به تکميل طرح نمي‌باشد.). 

*علاقه‌مندي مفرط به کار و کارايي به بهاي کنار گذاشتن فعاليت‌هاي تفريحي و رفت و آمد با دوستان (بدون ضرورت اقتصادي واضح).  

*در مورد اخلاقي و رعايت ارزش‌ها بيش از حد جدي و وظيفه شناس ، دقيق و انعطاف ناپذير است (بدون رابطه با همانندسازي فرهنگي يا مذهبي). 

*از دور انداختن اشيا فرسوده و بي‌ارزش ، حتي اگر فاقد ارزش بوده باشند، ناتوان است. 

*ترديد در تفويض امور يا همکاري با ديگران ، مگر اينکه آنان تسليم مطلق روش او در انجام امور باشند.

*خست در خرج پول براي خود يا ديگران ، پول از نظر آنان چيزي است که بايد براي بحران‌هاي آينده پس انداز شود.

*ابراز سرسختي و عدم انعطاف.

• تشخيص افتراقي اختلال شخصيت وسواسي - جبري

اختلال وسواسي - جبري (Obsessive-Compulsive Disorder)

اختلال وسواسي- جبري جزئي از اختلالات اضطرابي (Anxiety Disorders) بوده و در محور I کدگذاري مي‌شود و براي تفکيک آن از اختلال شخصيت وسواسي- جبري توجه به اين نکته مهم است که اعمال ، رفتار و تفکر وسواسي در اختلال شخصيت وسواسي در تمام زمينه‌هاي اجتماعي-شغلي وجود دارد‌ ولي در اختلال وسواسي – جبري به چند جنبه اجتماعي-شغلي محدود است (مثل وسواس شستشو يا نظافت).

درمان

• روان درماني

برخلاف ساير اختلالات شخصيت در اختلال شخصيت وسواسي- جبري فرد مي‌داند که بيمار است و خودش براي درمان اقدام مي‌کند. رفتار درماني و گروه درماني 

• دارو درماني 

همراه با روان درماني استفاده از دارو درماني مي‌تواند مفيد باشد. ولي در مورد اينکه چه داروهايي مي‌تواند بهترين اثر را داشته باشد، اطلاع دقيقي در دسترس نيست. از اين داروها کلونازپام (Klonopin) که يک بنزدويازيين ضد تشنج است و همچنين کلوميپرامين (Afranil) و فليوکزتين (Prosaic) مي‌تواند مفيد واقع شود.


کلمات کليدي : ،،،،،،،،،،،،