آلودگي صوتي


صوت با متراکم شدن و از تراکم خارج شدن متناوب ذرات هوا توليد ميگردد، که سبب افزايش و کاهش فشار هوا به فرم موج مي شود. بسامد (frequency) و يا زير و بمي(pitch)، و شدت(intensity) و يا بلندي(loudness) دو مشخصه صوت ميباشند. بلندي صوت به دامنه صوت(amplitude) بستگي دارد، هر قدر دامنه صوت بيشتر باشد، بلندي صدا نيز بيشترخواهد بود. زير و يا بم بودن صوت نيز به فرکانس (تواتر) صوت بستگي دارد، هر قدر فرکانس صوت بيشتر باشد، صدا زير تر و هر قدر فرکانس پايين تر باشد، صدا بم ترخواهد بود. به تعداد امواج صوتي در واحد زمان (ثانيه) فرکانس ميگويند که واحد آن نيزهرتز(hertz) است.      

اصوات بم با عث تحريک سلولهاي مويي راس حلزون شنوايي و اصوات زير باعث تحريک سلولهاي مويي قاعده حلزون گوش ميگردند. اصوات با فرکانس بالا (زير) طول موج کوتاهي دارند. اما اصوات با فرکانس پايين (بم) طول موج بلندي دارند. فرکانسهاي پايين در تمام جهات منتشر گرديده اما فرکانسهاي بالا بيشتر جهت دار ميباشند. فرکانسهاي پايين از ميان مواد مختلف (ديوار و پنجره ها) راحت تر از فرکانسهاي بالا عبور ميکنند، از اين رو صداي ساب ووفر براحتي از پس ديوار قابل شنيدن ميباشد. صوت در خلاء منتشر نمي شود و براي انتشار احتياج به محيط مادي دارد.

محدوده فرکانس قابل شنيدن براي انسان 20 تا 20000 هرتز ميباشد. محدوده فرکانس گفتاري نيز مابين 300 تا 4000 هرتز است. اما گوش انسان نسبت به اصوات با فرکانسهاي 1000 تا 4000 هرتز حساسيت بيشتري دارد. به فرکانس صوتي پايين تر از 20 هرتز فروصوت و به فرکانس هاي صوتي بالاتر از  20  هزارهرتز فراصوت اطلاق ميگردد. با اينکه فراصوت و فروصوت توسط انسان قابل شنيدن نميباشند، اما فردي که در معرض آنها قرار ميگيرد دچار احساس سرگيجه، تهوع و سردرد ميگردد. اصوات به انواع دايمي و پيوسته (بلندي ثابت است مثل صداي سيستم تهويه هوا)، نوساني (بلندي و يا فرکانس متغييراست مثل آژير)، منقطع (مثل زنگ تلفن) و انفجاري (مثل شليک گلوله) تقسيم بندي ميگردند. 

سرعت صوت در هوا 345 متر در ثانيه، در آب 1500 متر در ثانيه و در فلزات 5000 متر در ثانيه ميباشد. سرعت صوت در هواي خشک از طريق فرمول V=331+0.6T محاسبه ميگردد، که در آن T حرارت به سانتي گراد ميباشد. هر قدر رطوبت هوا بيشتر باشد سرعت صوت نيز بيشتر است. کاهش قدرت شنوايي با عدم توانايي در تشخيص فرکانسهاي بالا(صداي زنان و کودکان) آغاز ميشود. همچنين اين عارضه باعث نامفهوم گشتن اصوات نيز ميگردد. به همين خاطر چنانچه فرکانسهاي بالا شنيده هم گردند، باز فرد ممکن است قادر به درک صحيح آنها نباشد.

شدت و بلندي صدا با مقياس دسي بل(DECIBEL) اندازه گيري ميشود. شدت صوت به بزرگي نوسانات در فشارهوا که توسط امواج صوتي ايجاد ميگردند، اطلاق ميگردد. پايين ترين حد آن 0 دسي بل است که آستانه شنوايي ناميده ميگردد. مقياس دسي بل لگاريتمي ميباشد. بطوري که با افزايش هر 10 دسي بل، شدت سر و صدا 10 برابر ميگردد. ادراک بلندي صدا نيز در انسان لگاريتمي است بطوري که به ازاي هر 10 دسي بل افزايش شدت، ادراک بلندي صدا نيز دو برابر ميگردد. بنابراين شدت 80 دسي بل يک ميليون بار شديد تر از 20 دسي بل بوده و 64 بار بلندتر ميباشد. درغياب هرگونه شي بازتابنده، سطح موثر دسي بل به ميزان 6 دسي بل به ازاي 2 برابر شدن فاصله، کاهش مي يابد. 
براي مثال شدت صداي 100 دسي بل در فاصله 10 متري، در فاصله 20 متري به 94 دسي بل و در فاصله 40 متري به 88 دسي بل کاهش مي يابد. به ازاي هر 3 دسي بل افزايش شدت صوت، ميزان فشاري که به پرده صماخ گوش وارد ميشود، 2 برابر ميگردد. دو فاکتور شدت صوت و طول مدت قرارگيري در معرض منبع صدا در آسيب به شنوايي انسان موثر ميباشند. شدت صوت به ازاي دو برابر شدن فاصله از منبع صوت به ميزان 6 دسي بل کاهش مي يايد. 

شدت(دسي بل)                    منابع 
---------------------                  -----------
0                                     آستانه شنوايي 
 10                                   صداي تنفس عادي
20                                   نجوا-خانه ساکت
40                                    گفتگوي عادي
60                                   زنگ تلفن-ماشين ظرفشويي
70                                   ترافيک سنگين
75                                   سيستم تهويه هوا
80                                   جاروبرقي-سشوار-ساعت زنگ دار-خيابان شلوغ
90                                   چمن زن-تردد کاميون-مترو 
98                                    ارکستر بزرگ
100                                   بوق خودرو-فرياد کشيدن-دريل بادي-اره برقي-واکمن با حداکثر
بلندي صدا-صداي برخاستن هواپيماي جت از فاصله 300 متري.
120                                  استريوي خودرو-موسيقي راک از فاصله 2 متري
130                                  آستانه دردناکي-برخاستن هواپيماي جت از فاصله 100 متري-مته حفاري
140                                     شليک گلوله-آژير خطر 
150                                     برخاستن هواپيماي جت از فاصله 25 متري-اوج موسيقي راک
160-180                               پاره شدن پرده گوش-محل پرتاب راکت فضايي

نکته : آستانه درد گوش در 120-130 دسي بل ميباشد، اما آسيب به اعصاب شنوايي از 85 دسي بل آغاز ميگردد.    

نکته: سر و صداهاي فراتر از 80 دسي بل بطور بالقوه خطرناک ميباشند. بنابراين چمن زنها، کنسرت هاي راک، شليک گلوله، ترقه ها، هد ست ها و هد فن ها، موتور سيکلت ها، تراکتور، همزن ها و مخلوط کن ها، غذا سازها واسباب بازيهاي پر سر و صدا همگي بيش از 90  دسي بل سر و صدا توليد ميکنند و براي سلامت شنوايي مضر ميباشند

محدوديت هاي مجاز شدت سروصدا:

1-براي خواب راحت حداکثر سروصدا 30-35 دسي بل باشد.   
2-حداکثر سروصداي خارج محل مسکوني 60-65 دسي بل باشد.
3-حداکثر مجازقرارگيري در معرض سروصدا، 85 دسي بل و 8 ساعت در روز ميباشد.
4-براي گوش حفاظت نشده زمان درمعرض قرار گيري مجاز، با هر 5 دسي بل افزايش سطح سر و صداي متوسط (85 دسي بل)، به نصف کاهش مي يابد. يعني حداکثر 8 ساعت براي 90 دسي بل، حداکثر 4 ساعت براي 95 دسي بل، حداکثر 2 ساعت براي 100 دسي بل و حداکثر 15 دقيقه براي 115 دسي بل در 24 ساعت.
5-هرگونه سروصداي بالاي 140 دسي بل غير مجاز است.
6-براي حفاظت ازگوش مقابل سر وصداهاي بالاي 105 دسي بل بايستي هم ازپلاک گوش و هم از گوشي (همراه با هم) استفاده کرد.   

حفاظ هاي گوش: 

1- پلاک گوش(earplug):داخل کانال گوش قرار ميگيرند.
2-گوشي(earmuff):گوش خارجي را کاملا ميپوشانند.

نکته: پلاک گوش و گوشي به ميزان 15-30 دسي بل از شدت سروصدا مي کاهند. 
نکته:قراردادن پنبه در گوش تنها 5-7 دسي بل از شدت سر و صدا ميکاهد.

تعاريف سر و صدا:

1-هرگونه صداي ناخواسته و آزار دهنده سر و صدا ناميده ميگردد. 
2-امواج صوتي با ارتعاشات نامنظم و فاقد زير و بم مشخص.
3-سيگنالهايي که در رديابي و يا کيفيت سيگنال ديگر تداخل ايجاد ميکنند.
4-سيگنالهاي صوتي که بروي سلامت روان و جسم فرد تاثير منفي بجاي ميگذارند.  
5-سروصدا يک مسئله ذهني است. افراد تعاريف متفاوتي از سروصدا دارند. گوش کردن به موسيقي راک براي برخي مفرح و براي برخي افراد آزاردهنده است. هر فرد نيز سطح تحمل متفاوتي نسبت به سروصدا دارد. 

منابع توليد سروصدا:


1-حمل و نقل: هواپيما (فرودگاه)، خودروها، موتورسيکلت ها،راه آهن،مترو.
2-ماشين آلات:ماشين آلات راه سازي، ساختمان سازي و صنعتي.
3-سرگرمي: دستگاه هاي پخش قابل حمل،ا ستريوهاي پخش، راديو، تلويزيون، ادوات موسيقي، کنسرت ها، ورزشگاه ها.
4-لوازم خانگي و اداري: سيستم تهويه مطبوع، کولر، جاروبرقي، سشوار، پنکه، دستگاه تايپ، چاپگرها. 
5-حيوانات خانگي: سگ و گربه.
6-ابزارهاي برقي: اره برقي، دريل، فرز.

اثرات سوء سر و صدا بروي سلامتي:

1-شنوايي: درمعرض مداوم سر و صدا قرار گرفتن باعث از دست رفتن قدرت شنوايي ميگردد. از دست رفتن قدرت شنوايي به تدريج صورت گرفته و فاقد درد ميباشد، اما متاسفانه اثرات آن دائمي و غير قابل برگشت است، چراکه سلولهاي مويي حلزون گوش قابليت بازسازي مجدد ندارند. کري و کاهش قدرت شنوايي برخلاف تصور عموم به علت افزايش سن و پيري نبوده، بلکه قرارگيري در معرض سر و صداهاي ناهنجار علت اصلي آن ميباشد. کاهش قدرت شنوايي، کري، زنگ و وزوز گوش از عوارض سروصداي بلند است.  

2-قلب و عروق:چنانچه فردي بطور مداوم طي 8 ساعت در معرض سر و صداي بالاي 70 دسي بل قرار گيرد، فشار خون وي تا 5-10 ميل مترجيوه افزايش مي يابد.افزايش فشار خون، انقباض عروق (به علت استرس و افزايش سطح آدرنالين خون)، افزايش خطر ابتلا به امراض قلبي-عروقي ازعوارض سر و صدا ميباشند.    

3- استرس، اضطراب، سردرد، خستگي، زخم معده، سرگيجه، اختلال نعوذ در مردان (به علت انقباض عروق)، انقباضات عضلاني، اختلال در سيستم گوارش، افزايش کلسترول و تعداد گلبولهاي سفيد خون، افزايش سرعت تنفس، دل درد، تغيير در عملکرد طبيعي غدد درونريز، سوزش سردل (ترش کردن) از ديگر عوارض سروصدا ميباشند. 

4- تحريک رفتارهاي ضد اجتماعي، خشونت طلبي، افزايش نرخ حوادث کار، مختل شدن رشد شناختي در کودکان، کاهش فراخناي حافظه، اختلالات رواني، تحريک پذيري، پرخاشگري، کاهش تمرکز، کاهش بازده کاري از ديگرعوارض سر و صدا ميباشند.

5-بارداري و سلامت جنين:سر و صدا باعث تولد نوزادان زودرس،کم وزن و داراي نقص عضو ميگردد.جنين قادر به شنيدن صداها وهمچنين پاسخ به آنها ميباشد. زنان باردار نبايستي 15-60 روز پس از لقاح و بارداري در معرض سروصدا قرار گيرند. چراکه در اين بازه زماني ارگانهاي اصلي داخلي و سيستم اعصاب مرکزي جنين در حال شکل گيري ميباشند. با انقباض عروق مادر، اکسيژن و مواد غذايي کمتري به جنين ميرسد. همچنين سر و صداي زياد باعث کاهش برخي هورمونهاي مادر، که بر رشد جنين تاثير گذار است، ميگردد.  

6-آزاردهندگي: محتواي سروصدا، تداخل در فعاليت (مثل خواب) و عدم توانايي در کنترل منبع صداي نابهنجار در آزار دهندگي سر و صدا تاثير دارند. 

7- تاثير بر حيوانات: تغيير در رفتارهاي تغذيه اي، توليد مثلي و مهاجرت حيوانات. کاهش زيستگاههاي قابل استفاده و نهايتا انقراض برخي گونه ها. مانند مرگ برخي والهاي منقاردار به علت صداي رديابهاي صوتي نظامي که بيش از 300  دسي بل شدت و بلندي دارند. آسيب به اعصاب شنوايي و خونريزي از گوش نيز در برخي حيوانات مشاهده ميگردد.

8- تشديد اثرات داروها، الکل، منو اکسيد کربن و تسريع روند پيري.

9- کاهش کيفيت و کميت خواب (حتي پس از قطع سروصدا) 

10-وارد آمدن فشار و التهاب حنجره به علت فرياد کشيدن در محيط هاي پر سروصدا. 

11- ثابت گرديده که افراد در محيط هاي پر سر و صدا کمتر به کمک ديگران مي شتابند.(کاهش حس انساندوستي) 

علايم هشداردهنده سر و صداي بلند: 

1-شما بايستي صداي خود را بيشتر از حد معمول بالا ببريد و يا فرياد بکشيد تا ديگران قادر به شنيدن صداي شما باشند.    
2-شما قادر به شنيدن صداي فردي که در فاصله يک متري از شما ايستاده نمي باشيد. 
3-شما پس از قرار گرفتن در معرض سر و صدا، در گوش خود احساس درد و يا صداي زنگ مي کنيد.   
4-شما چندين ساعت پس از قرار گرفتن در معرض سروصدا در شنيدن اصوات دچار مشکل مي شويد.   

راهکارهاي کاهش سر و صداي خيابانها و جاده ها: 

1-ساخت موانع صوتي در کناره جاده ها و خيابانها. برخي از اين موانع باعث بازتابش امواج صوتي به سوي آسمان ميگردند.
2-کنترل سرعت خودروها.
3-انتخاب پوشش مناسب سطح سواره روها. (بهترين گزينه ها بتن، مخلوط بتن و آسفالت و لاستيک بازيافتي ميباشند) 
4-ايجاد محدوديت در عبور و مرور وسايل نقليه سنگين.  
5-کاشت گونه هاي گياهي در کنار راه ها.
6-نصب تابلوهاي بوق زدن ممنوع در برخي نقاط.


راهکارهاي کاهش سر و صدا در فرودگاهها:

1-طراحي موتورهاي جت کم سر و صدا تر.
2-ايجاد محدوديت در پروازها (ساعات پروازي)  
3-استفاده از عايق هاي صوتي در اماکن مسکوني اطراف فرودگاه (پنجره هاي دوجداره و ديوارهاي آکوستيک)   

راهکارهاي کاهش سر و صدا در کارخانجات: 


1-انتقال واحدهاي صنعتي به خارج شهرها.
2-استفاده از کابين هاي آکوستيک (محصور ساختن ماشين آلات پر سر و صدا).
3-استفاده از لرزه گيرها براي کاهش ارتعاشات ماشين آلات.     ژ
4-استفاده از پلاک گوش و گوشي توسط کارگران. 

راهکارهاي کاهش سروصدا در اطراف منازل مسکوني:

1-استفاده از پنجره هاي قطور و يا دو جداره.  
2-طراحي اصولي ساختار بيروني بنا.  
3-استفاده از مصالح پيش ساخته آکوستيک در ديوارها و سقفها.
4-کاشت درخت و بوته ها در مقابل ساختمان بمنظور جذب انرژي صوتي
5-بنا کردن ساختمان بدور از منبع آلودگي صوتي. 
6-طراحي اتاق خواب و اتاق نشيمن بطوري که در فضاهاي ساکت تر و دورتر از منبع سر و صدا قرار گيرند.

شيوه هاي کنترل سر و صدا:

1-کاهش سروصدا: سد کردن مسير عبور امواج صوت با استفاده از فاکتورهاي فاصله و قرار دادن اشياء حايل در مسير صوت.   
* فاصله(distance):تراکم انرژي امواج صوتي با پراکندگي و انتشار صدا ،کاهش مي يابد.بنابراين افزايش فاصله ميان منبع سروصدا و شنونده باعث کاهش شدت صوت ميگردد.شدت صوت با مجذور فاصله شنونده از منبع صوت نسبت عکس دار

2-جذب سر و صدا: تبديل و تغيير شکل امواج صوت با مهار پژواک،انعکاس صدا وتشديد صدا(رزنانس).
* ميرايي(damping): در اين روش ارتعاشات صوتي به انرژي گرمايي تبديل ميگردند. عبور امواج از چندين لايه از مواد با چگالي متفاوت باعث ميرايي صوت ميگردد. مثل استفاده از ميرا کننده ها يي همچون  فوم. فلز سرب نيز باعث ميرايي سر و صدا ميگردد. 

3-حذف فعال صدا(noise cancellation): اين روش يک ابداع مدرن است. ابتدا يک ميکروفن صداهاي محيط را جمع آوري ميکند، سپس توسط رايانه امواج دريافتي تحليل گرديده و امواج صوتي اي که 180 درجه از فاز امواج دريافتي متفاوت است از طريق بلندگوي سيستم خارج ميگردد. اين عمل باعث پديد آمدن تداخل مخرب و حذف سروصداي آزاردهنده ميگردد

چگونه از گوش خود در برابر سر و صدا حفاظت کنيم:  

1-قرار گيري در معرض سر و صدا را به حداقل رسانيد. در کنسرت ها، تالارهاي سخنراني و يا ميهماني ها کنار بلندگوها نشينيد. چنانچه موسيقي دان ميباشيد، هميشه از حفاظ گوش استفاده کنيد.   

2-حجم صدا را کاهش دهيد. چنانچه از هدست و يا هدفن استفاده ميکنيد، و يا در يک فضاي محبوس به موسيقي گوش ميدهيد (داخل اتومبيل) حجم صدا را کاهش دهيد. اگر دوست شما که در 90 سانتي متري شما ايستاده قادر به شنيدن صداي موسيقي از هدست و يا هدفن شما ميباشد، صداي موسيقي شما يقينا بسيار بالاست. 

3-هنگام خريد لوازم منزل،اسباب بازي و وسايل برقي نوع کم سر و صداي آنها را انتخاب کنيد.
4-در مکانهاي پر سر و صدا حتما از پلاک هاي گوش و يا گوشي ها استفاده کنيد.
5-استفاده از پنجره هاي دوجداره، سقفها و ديوارهاي آکوستيک، پرده هاي قطور جلوي پنجره ها، پوشاندن کف با فرش و يا موکت سروصداي داخل و خارج خانه را کاهش دهند.     
6-بي جهت بوق خودرو را به صدا در نياوريد، مگر درمواقع اضطراري.
7-سر و صداي حيوانات خانگي خود را کنترل کنيد. 
8-ديگران را نسبت به خطرات سر و صداي بلند آگاه سازيد.
9-موتور خودرو، تهويه مطبوع و ساير لوازم برقي را در وضعيت مناسب نگهداري کنيد و در صورت لزوم به تعمير آنها بپردازيد.  
10-هنگام گوش کردن به صداي موسيقي، تلويزيون و يا راديو مراعات حال همسايگان خود را نيز بکنيد.  
11-چنانچه در محيطهاي پرسروصدا زندگي ميکنيد و يا مشغول به کار ميباشيد، بطور مرتب تست سنجش شنوايي را صورت دهيد.  
12-جاي استفاده از گوشي هاي هدفن (آنهايي که درون کانال گوش قرار ميگيرند)، از هدست استفاده کنيد .


کلمات کليدي : ،،،،،،،،،،،،،،،